12 perguntas sobre o Esperanto – 12 demandoj pri Esperanto

1. O que é esperanto?
Esperanto é um instrumento de comunicação útil para pessoas de línguas diferentes.
O mundo está se tornando mais e mais internacional. Pessoas, dinheiro e bens se tornam mais e mais livres. Entretanto, como as pessoas falam línguas diferentes e que são difíceis de se aprender, os pensamentos não podem se tornar totalmente livres. O esperanto é uma solução que cria muito bem uma ponte sobre as barreiras lingüísticas. Quem aprende esperanto, ao mesmo tempo diz: “Eu estou aberto ao mundo.”

2. Quantas pessoas sabem esperanto no mundo inteiro?
Muitos o bastante para que já hoje se possa sentir o “gosto” de uma comunidade internacional real. Infelizmente não há um jeito de saber quantos são capazes de falar esperanto, do mesmo modo que não dá para saber quantos entendem o latim ou, fora da China, o chinês. O número aparentemente se situa em algum lugar entre 50 mil e 2 milhões. Seja como for, os esperantófonos são suficientemente muitos e suficientemente espalhados sobre nosso planeta para dar consistência a uma crescente cultura internacional.

3. Nós já temos o inglês como língua internacional, precisamos mesmo de uma nova língua?
Novas culturas geram novas línguas. A cultura internacional não é uma exceção.
O inglês é uma língua maravilhosa, justamente como todas as outras línguas são maravilhosas dentro de sua cultura, entretanto, é ela verdadeiramente “internacional”? Eis três pontos para reflexão:
A) Nenhuma das muitas organizações multinacionais ou multigovernamentais (como são a ONU, a União Européia e a Interpol) usa apenas o inglês, e o mesmo é válido para a maioria das ONGs internacionais. O fato é que tanto a ONU quanto a União Européia foram obrigadas a aumentar o número de línguas oficiais várias vezes.
B) A opinião de que se pode utilizar o inglês em todo lugar do mundo é uma ilusão. Uma visita à América do Sul, regiões na África onde se fala, entre outras línguas, o francês, Rússia, China, Japão, etc., mostra claramente que de fato trata-se de uma ilusão caso se tente comunicar com pessoas fora dos grandes hotéis, companhias aéreas e afins. Mesmo na Europa freqüentemente não é possível usar o inglês e, quando é possível, a gama de temas que podem ser tratados é geralmente limitada.
C) Muitos japoneses e chineses estudam o inglês durante 10 anos na escola, entretanto a maioria dos ex-alunos não é capaz de falá-lo. E muito poucos europeus, depois de estudar por muitos anos o inglês, podem atingir a mesma capacidade de um que fala inglês desde o berço. O esperanto pode, após um período de estudos e prática relativamente curto, se tornar uma língua que se pode sentir tal qual, por assim dizer, “sua própria língua”.

4. É possível ter uma língua viva sem um povo e sem um território nacional?
Sim. O que não é possível é uma língua viva sem uma comunidade de pessoas que a usam, amam e zelam, mas essa comunidade pode ser algo diferente do que um povo e encontrar-se espalhada pelo globo terrestre. O latim da Idade Média era uma língua viva sem um povo: professores de Cambridge, Köln e Praga instruíam em latim em Paris, e todos achavam isso normal. A comunidade de usuários do esperanto de alguma forma é similar a um povo, no qual participam pessoas de todos os povos que conservam sua própria identidade mas adicionam a ela uma nova identidade, a “de humanidade”. Poder-se-ia dizer que o esperanto tem um “povo” que é potencialmente o povo de todo o planeta.
Não é a cor da pele nem os modos à mesa que dão vida a uma língua, mas sim o desejo de comunicação. A existência dessa vontade é mostrada, por exemplo, pela Internet, que cresceu explosivamente nos anos passados. Essa evolução foi possível pelo fato de que se concordou que os computadores devem usar um mesmo código, isto é, uma mesma língua quando eles se comunicam, independentemente de serem eles do mundo do Macintosh, Windows ou Unix/Linux. Essa evolução é de fato lógica. Por que a mesma lógica não deve ser válida para pessoas com diferentes culturas e línguas?

5. A intenção é que o esperanto substitua todas as línguas existentes?
Não, de modo algum. O esperanto é uma espécie de instrumento de defesa do direito de existir de todas línguas.
Uma das grandes vantagens do esperanto é que ele não é uma língua nacional, mas uma língua que pessoas de línguas diferentes usam para trocar opiniões ou pensamentos, ou para exprimir seus sentimentos. Esperanto então não é concorrente de línguas nacionais ou locais mas, pelo contrário, contribui para a queda da opressão lingüística que ocorre de várias maneiras no mundo.
Além disso, a possibilidade de ter contatos pessoais diretos com pessoas de outras culturas provavelmente é o modo mais eficiente de se tornar experiente e rico através da diversidade humana e cultural que nos cerca. Tais experiências freqüentemente engrandecem a vontade de saber e o interesse sobre outras línguas e culturas.
Tendo aprendido esperanto, muitas pessoas começam a ter auto-confiança – “Sim, eu posso mesmo aprender uma língua estrangeira!” e vários pouco tempo depois começam a estudar alguma língua nacional ou local. Muitos esperantistas se interessam não apenas pelo esperanto, mas também por línguas estrangeiras e culturas em geral.

6. A vasta introdução do esperanto não é uma utopia? A idéia parece inacreditável.
Todo progresso útil e importante é a realização de utopias. Apenas quem já conhecesse a futura evolução poderia dizer se algo é utópico ou não. Mas digamos: quem em maio de 1989 previu a queda do muro de Berlim e a dissolução da URSS? De fato, as pessoas não são capazes de prever com exatidão. Em muitos livros de ficção científica, situações complicadas não existiriam se os personagens tivessem um celular. Estes são normais agora, mas sobre eles os autores sobre os tempos futuros não pensaram. A evolução técnica no mundo não é uma grande “utopia” que se realizou e continuamente se realiza?
Hoje o esperanto é muito mais do que uma utopia. É uma proposta efetiva, resultado de 120 anos de uso em todos os continentes e em todas as circunstâncias da vida.
Os problemas de comunicação lingüística que hoje nós experimentamos em circunstâncias internacionais precisam muito de uma solução. Algumas vezes as pessoas pensam que “sempre foi e sempre será um problema”, no entanto na história se encontram exemplos de problemas resolvidos em abundância. Seria inacreditável que nós conseguíssemos resolver também este problema?
De fato, para muitos esperantistas de modo algum interessa se algum dia ocorrerá uma vasta utilização do esperanto ou não. Eles simplesmente aproveitam a língua e a comunidade mundial em torno dela, por exemplo, trocando correspondências, viajando ou pela música.

7. Hoje em dia pode-se perceber um crescente interesse em dialetos. Isso não é divergente à idéia do esperanto?
Paradoxalmente, o novo interesse por dialetos é convergente com o interesse pelo esperanto.
Dialetos com muita freqüência são mais capazes de exprimir sentimentos e descrever relações que são específicas para uma comunidade local definida, algumas vezes muito pequena. À mesma maneira, a língua internacional esperanto é melhor adaptada para exprimir aquilo que pertence nem à cultura nacional nem à cultura do dialeto, mas que é comum a todas as pessoas. O ideal seria que cada pessoa tivesse três línguas e três identidades: a local, a nacional/regional e a mundial. A experiência mostra que elas podem ser harmoniosas sem problemas. Um morador de Colmar (França), que fala o dialeto alemão alzaco em casa, compreende a língua nacional, o francês, e além disso usa o esperanto nas suas relações com o mundo, sente-se ao mesmo tempo alzacano, francês e cidadão do mundo, e aparentemente tem uma vida cultural mais viva do que um francês que domina apenas a língua francesa.

8. Será que cada povo não usaria o esperanto a sua própria maneira, de modo que a língua se dividiria?
Quando as línguas se separam, tem-se um sinal de que os povos ou não querem ou não podem ter um contato recíproco. O latim foi usado em um vastíssimo território durante vários séculos, durante os quais ele manteve a unidade. Ele se desfez em dialetos e gerou as línguas filhas do latim apenas depois que o Império Romano se desfez e os contatos cessaram.
A evolução técnica já respondeu à pergunta se nós podemos ter um contato recíproco — satélites, redes de computador, celulares, meios de comunicação em massa, trens, aviões, carros… E o esperanto é em si mesmo uma forte expressão de que as pessoas verdadeiramente desejam um contato direto entre si.

9. O esperanto não é uma língua artificial e, por isso, não-natural?
Cada língua é produto da criatividade humana. Muitas coisas e seres que nós temos como naturais – como pão, rosas, porcos, cachorros – de fato resultam igualmente da aplicação da criatividade humana à natureza.
A estrutura básica do Esperanto se formou pela seleção e refinamento de traços que a evolução fez aparecer nas várias línguas “naturais”. Conseqüentemente, o esperanto aparenta ser totalmente natural para o falante da língua. Essa impressão de naturalidade se deve também ao fato de que o esperanto respeita, mais do que a maioria das línguas, a tedência natural do cérebro humano de generalizar os conceitos para toda a língua. Em muitas línguas há uma palavra especial para o conceito de “mais bom”. Mas as crianças em tais línguas usam em princípio a expressão “mais bom”, pois elas notam a palavra “mais” em “mais jovem”, “mais bonita”, “mais forte” etc. e a generalizam também para a idéia de “bom”. Apenas a correção feita pelos pais e instrutores ou a tendência de melhor imitar os seus próximos faz as crianças substituirem tal forma natural pela correta, a oficial na respectiva língua. Do mesmo jeito ocorre com todas irregularidades. Existem línguas nas quais, para dizer “peguei”, não se aplica o sistema comum (como adicionar ou modificar a terminação), mas se muda a vogal que o verbo possui. Também nesse caso se constata que crianças ou estrangeiros naturalmente aplicam em princípio o jeito geral para formar o pretérito, e não assimilam logo a forma irregular. Dificuldades desse tipo são muito menos freqüentes em esperanto.
Uma coisa maravilhosa a respeito do nascimento do esperanto foi que o seu iniciador (L. L. Zamenhof) conseguiu criar condições para que ela se tornasse algo vivo, caso pessoas diferentes a tomassem para se compreender na prática. Isso ocorreu e a utilização transformou o projeto em língua viva. O que o desconhecido oftalmologista em Varsóvia em 1887 semeou na forma de brochura não era mesmo mais do que uma semente. Uma semente que achou um terreno favorável (pessoas que aspiravam por uma língua para facilmente se comunicar através das barreiras lingüísticas) e que neste terreno naturalmente cresceu e fez-se vivente.
Embora a “semente” do esperanto tenha sido jogada por apenas uma pessoa, a língua evolui igualmente como as outras línguas evoluem, por causa da utilização. Embora a base sempre ficará igual (ela é apresentada no livro Fundamento de Esperanto), a língua agora tem muitas palavras e expressões que não tinha há cem anos atrás. Então, o Esperanto se enriqueceu e continuamente se enriquece. A evolução da língua é seguida e documentada pela Akademio de Esperanto (Academia de Esperanto).

10. Por que lingüistas eminentes exprimem opiniões negativas sobre o esperanto?
Aqueles que melhor conhecem a complexidade de uma língua são os lingüistas. Talvez justamente por causa disso, muitos deles, que são entre outras coisas pessoas grandemente competentes, não podem acreditar que o esperanto pode funcionar como língua plena, viva, e por isso digna de atenção e pesquisa.
Língua é algo tão complexo e delicado que o aparecimento de uma língua verdadeira, rica e viva, baseada sobre um projeto de um jovem (Zamenhof tinha 27 anos quando ele apresentou o esperanto após mais de dez anos de trabalho sobre ela) é algo demasiado improvável. Naturalmente então há os que são céticos. Mas se alguém verifica a realidade, vê-se que o esperanto funciona maravilhosamente bem para a comunicação internacional.

11. É possível usar o esperanto para discussões de alto nível, poesia e para exprimir sentimentos?
Sim. Havia poesia já na primeira brochura sobre esperanto, que apareceu em 1887. Aparecem regularmente novos textos poéticos, e muitos poemas clássicos famosos estão traduzidos para o esperanto.
O simples fato de que existem boas traduções para o esperanto da Monadologia de Leibniz, dos Sonetos de Shakespeare, de vários livros de Tintin de Hergé, de O Senhor dos Anéis de Tolkien, de Pedra Faminta de Tagore, de O Diário de um Louco de Lu Xun, da Bíblia, do Alcorão e dos Analetos de Confúcio, e que muitas obras poéticas aparecem provam a serventia do esperanto para a construção literária.
A discussão ganha muito em clareza, distinção e qualidade quando todos podem diretamente se exprimir pela língua que eles sentem que eles dominam bem, e quando os ouvintes logo podem entender o que é dito, porque também eles sentem-se em casa na língua usada. Isto é demonstrado por amplas experiências dos Congressos Universais de Esperanto anuais, e dos muitos encontros internacionais, seminários sobre temas científicos, universidades de verão, etc., que ocorrem anualmente e onde as aulas, discussões e bate-papos no corredor ocorrem em esperanto.
A história conta sobre muitas pessoas de diversas partes do mundo que exprimem seus sentimentos através do esperanto. Igualmente, seja em livros, cantos, poemas, seja durante encontros com outras pessoas. Quem participa da vida da comunidade esperantista sabe que pode-se em esperanto insultar alguém, disputar ferrenhamente, mas também exprimir sua solidariedade, sua participação no sofrimento do outro, assim como o mais profundo amor.

12. Por que aprender esperanto? Como é possível usar a língua?
Se você se interessou pelo esperanto e gostaria de saber mais sobre como é possível usar a língua, queira visitar http://lernu.net/enkonduko, lá você encontrará várias respostas para as perguntas “Por que aprender esperanto”, “Como usar a língua” e outras mais.

Respondido pelo tradutor, psicólogo e autor Claude Piron, em colaboração com a equipe de lernu.net.

__________________________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________________________

1. Kio estas Esperanto?
Esperanto estas utila komunikilo por malsamlingvanoj.
La mondo iĝas pli kaj pli internacia. Homoj, mono kaj varoj moviĝas pli kaj pli libere. Tamen, ĉar la homoj parolas malsamajn lingvojn, kiuj estas malfacile lerneblaj, pensoj ne povas moviĝi tute libere. Esperanto estas solvo kiu tre bone transpontas lingvajn barilojn. Tiu kiu lernas Esperanton samtempe diras: “Mi estas malfermita al la mondo.”

2. Kiom da homoj scipovas Esperanton en la tuta mondo?
Sufiĉe multaj por ke oni jam hodiaŭ povu senti la “guston” de reala internacia komunumo. Bedaŭrinde, estas neniu rimedo scii, kiom da homoj kapablas paroli en Esperanto, same kiel ne eblas scii, kiom da homoj komprenas la latinan aŭ, ekster Ĉinio, la ĉinan. La nombro verŝajne situas ie inter 50 000 kaj du milionoj. Ĉiaokaze, la esperantoparolantoj estas sufiĉe multaj kaj sufiĉe dise loĝantaj sur nia planedo, por konsistigi kreskantan internacian kulturon.

3. Ni jam havas la anglan kiel internacian lingvon, ĉu ni vere bezonas novan lingvon?
Novaj kulturoj naskas novajn lingvojn. La internacia kulturo ne estas escepto.
La angla estas mirinda lingvo, precize kiel ĉiu alia lingvo estas mirinda ene de sia kulturo, tamen, ĉu ĝi vere estas “internacia”? Jen tri pensigaĵoj:
A) Neniu el la multaj interŝtataj aŭ interregistaraj organizoj (kiaj estas UN, Eŭropa Unio aŭ Interpol) uzas nur la anglan, kaj la samo validas pri la plimulto el la internaciaj Neregistaraj Organizoj. Fakto estas ke kaj UN kaj EU estis devigataj plurfoje pligrandigi la nombron da oficialaj lingvoj.
B) La opinio, ke oni povas utiligi la anglan ĉie en la mondo estas iluzio. Vizito al Sudameriko, regionoj en Afriko kie oni parolas i.a. la francan, Rusio, Ĉinio, Japanio k.t.p. montras klare, ke vere temas pri iluzio se oni provas komuniki kun homoj ekster la grandaj hoteloj, flugkompanioj kaj similaĵoj. Eĉ en Eŭropo ofte ne eblas uzi la anglan, kaj kiam eblas, la gamo de la temoj pritrakteblaj estas ĝenerale limigita.
C) Multaj japanoj kaj ĉinoj studas la anglan dum dek jaroj en la lernejo, tamen la plej granda nombro de la lernintoj ne kapablas paroli ĝin. Kaj tre malmultaj eŭropanoj post multjara studado de la angla povas atingi la saman kapablon kiel denaska anglalingvano. Esperanto povas post relative mallonga studperiodo kaj praktiko iĝi lingvo kiun oni sentas esti “sia propra lingvo”.

4. Ĉu eblas havi vivantan lingvon sen popolo kaj sen nacia teritorio?
Jes. Kio ne eblas, tio estas vivanta lingvo sen komunumo de homoj, kiuj uzas, amas kaj flegas ĝin, sed tiu komunumo povas esti io alia ol popolo kaj troviĝi dise sur la tuta terglobo. La latina mezepoke estis vivanta lingvo sen popolo: profesoro el Kembriĝo, Kolonjo aŭ Prago tiam instruis latine en Parizo, kaj ĉiuj trovis tion normala. La komunumo de Esperanto-uzantoj kelkrilate similas popolon, en kiu partoprenas homoj el ĉiuj popoloj, kiuj konservas sian propran identecon sed aldonas al ĝi novan, “homaran” identecon. Oni povus diri ke Esperanto havas “popolon”, kiu estas potenciale la popolo de la tuta planedo.
Ne haŭtkoloro kaj matenmanĝaj kutimoj donas vivon al lingvo, sed la volo komunikadi. Ke tiu volo ekzistas, montras ekzemple la Interreto, kiu kreskis eksplode en la pasintaj jaroj. Tiu evoluo estis ebla pro la fakto, ke oni interkonsentis, ke komputiloj uzu la saman kodon, t.e. lingvon, kiam ili komunikas inter si, sendepende de tio, ĉu ili estas de la Makintoŝa, Vindoza aŭ Uniksa/Linuksa mondoj. Tiu evoluo ja estas logika. Kial la sama logiko ne validu por homoj kun diversaj kulturoj kaj lingvoj?

5. Ĉu la intenco estas, ke Esperanto anstataŭu ĉiujn ekzistantajn lingvojn?
Absolute ne. Esperanto estas iaspeca defendilo por la ekzistorajto de ĉiuj lingvoj.
Unu el la grandaj avantaĝoj de Esperanto estas, ke ĝi ne estas nacia lingvo, sed lingvo kiun malsamlingvanoj uzas por interŝanĝi opiniojn aŭ pensojn, aŭ por esprimi siajn sentojn. Esperanto do ne estas konkuranto de naciaj aŭ lokaj lingvoj sed male kontribuas al la forigo de lingva subpremado kiu okazas plurmaniere en la mondo.
Krome, la eblo havi rektajn personajn kontaktojn kun homoj el aliaj kulturoj probable estas la plej efika metodo spertiĝi kaj riĉiĝi per la kultura kaj homa diverseco kiu ĉirkaŭas nin. Tiaj spertoj ofte grandigas la scivolemon kaj intereson pri aliaj lingvoj kaj kulturoj.
Lerninte Esperanton, multaj homoj eksentas memfidon – “Jes, mi ja povas lerni fremdan lingvon!” kaj pluraj iam poste ekstudas iun nacian aŭ lokan lingvon. Multaj esperantistoj interesiĝas ne nur pri Esperanto, sed ankaŭ pri fremdaj lingvoj kaj kulturoj ĝenerale.

6. Ĉu vasta enkonduko de Esperanto ne estas utopio? La ideo ŝajnas nekredebla.
Ĉiu grava kaj utila progreso estas realigo de utopioj. Nur tiu, kiu jam nun konus la estontan evoluon, povus diri ĉu io estas utopia aŭ ne. Sed kiu, ni diru, en majo 1989, antaŭvidis la falon de la berlina muro kaj la diseriĝon de USSR? Fakte, homoj ne kapablas ĝuste antaŭvidi. En multaj sciencfikciaj romanoj, komplikaj situacioj ne ekzistus se la roluloj havus poŝtelefonon. Tiuj estas nun io normala, sed pri ili ne pensis verkistoj pri venontaj tempoj. Ĉu la teknika evoluo en la mondo ne estas granda “utopio” kiu realiĝis kaj daŭre realiĝas?
Hodiaŭ Esperanto estas multe pli ol utopio. Ĝi estas efektiva propono, rezulto de 120 jaroj da uzado, en ĉiuj kontinentoj kaj en ĉiuj cirkonstancoj de la vivo.
La lingvaj komunikproblemoj kiujn ni hodiaŭ spertas en internaciaj cirkonstancoj tre bezonas solvon. Kelkfoje homoj pensas ke, “ĉiam estis problemo kaj ĉiam estos problemo”, tamen en la historio troviĝas abundo da ekzemploj de solvitaj problemoj. Ĉu estus nekredeble, ke ni sukcesos solvi ankaŭ tiun problemon?
Fakte, por multaj esperantistoj tute ne gravas ĉu iam okazos vasta enkonduko de Esperanto aŭ ne. Ili simple ĝuas la lingvon kaj la mondan komunumon ĉirkaŭ ĝi, ekz. korespondante, vojaĝante aŭ muzikante.

7. Hodiaŭ ni registras kreskantan intereson pri dialektoj. Ĉu tio ne estas malkongrua al la ideo pri Esperanto?
Paradokse, la nova intereso pri dialektoj kondukas samdirekte kiel la intereso pri Esperanto.
Dialektoj tre ofte estas pli kapablaj esprimi sentojn kaj priskribi rilatojn kiuj estas specifaj por difinita loka komunumo, kelkfoje tre malgranda. En la sama maniero la internacia lingvo Esperanto estas pli bone adaptita por esprimi tion, kio apartenas nek al la nacia nek al la dialekta kulturo sed estas komuna por ĉiuj homoj. Ideale estus, ke ĉiu homo havu tri lingvojn kaj tri identecojn: lokan, nacian/regionan kaj tutmondan. Sperto montras, ke ili senprobleme povas harmonii. Loĝanto en Colmar (Francio), kiu hejme parolas la ĝermanan alzacan dialekton, scipovas la nacian lingvon, la francan, kaj krome uzas Esperanton en siaj rilatoj kun la mondo, sentas sin samtempe alzacano, franco kaj mondcivitano, kaj verŝajne havas pli riĉan kulturan vivon ol franco kiu scipovas nur la francan.

8. Ĉu ne ĉiu popolo uzos Esperanton en sia propra maniero, tiel ke la lingvo disiĝos?
Kiam lingvoj disiĝas tio estas indiko, ke la popoloj aŭ ne volas aŭ ne povas havi reciprokan kontakton. La latina uziĝis sur vastega teritorio dum pluraj jarcentoj, dum kiuj ĝi restis unueca. Ĝi disdialektiĝis kaj naskis la latinidajn lingvojn nur post kiam la Roma Imperio disfalis kaj ĉesis la kontaktoj.
La teknika evoluo jam respondis al la demando ĉu ni povas havi reciprokan kontakton – satelitoj, komputilaj retoj, poŝtelefonoj, amaskomunikiloj, trajnoj, aviadiloj, aŭtoj … Kaj Esperanto estas en si mem forta esprimo, ke homoj vere deziras rektan kontakton inter si.

9. Ĉu Esperanto ne estas artefarita lingvo kaj pro tio nenatura?
Ĉiu lingvo estas produkto de homa kreemo. Multaj aferoj aŭ estaĵoj, kiujn ni rigardas naturaj – kiel pano, rozoj, porkoj, hundoj – fakte same rezultas el la apliko de homa kreemo al naturo.
La baza strukturo de Esperanto estiĝis per selektado kaj fajnigo de trajtoj, kiujn la evoluo aperigis en la diversaj ”naturaj” lingvoj. Sekve, Esperanto impresas tute natura por la parolanto de la lingvo. Tiu impreso de natureco ŝuldiĝas ankaŭ al la fakto, ke Esperanto respektas pli ol la plimulto el la lingvoj la naturan emon de la homa cerbo ĝeneraligi signifajn signojn al la tuta lingvo. En multaj lingvoj estas unu speciala vorto por la koncepto “pli bona”. Sed tiulingvaj infanoj komence uzas la duvortan esprimon “pli bona”, ĉar ili rimarkis la signon “pli” en “pli juna”, “pli bela”, “pli forta” ktp kaj ĝeneraligas ĝin ankaŭ al la ideo “bona”. Nur korektado fare de la gepatroj kaj instruistoj aŭ la emo plej bone imiti la ĉirkaŭulojn igas ilin anstataŭigi tiun naturan formon per la korekta, la laŭnorma en la koncerna lingvo. Same estas pri ĉiuj neregulaĵoj. Estas lingvoj, en kiuj por diri “prenis” oni ne aplikas la kutiman sistemon (ekzemple aldoni aŭ modifi finaĵon), sed ŝanĝas la vokalon interne de la verbo. Ankaŭ tiukaze oni konstatas, ke infanoj aŭ fremdlingvanoj nature komence aplikas la ĝeneralan rimedon formi la preteriton, kaj ne tuj asimilas la neregulan formon. Tiaj malfacilaĵoj estas multe malpli oftaj en Esperanto.
Mirinda afero pri la “naskiĝo” de Esperanto estis, ke la iniciatinto de la lingvo (L.L. Zamenhof) sukcesis krei kondiĉojn por ke ĝi fariĝu io viva, se diversaj homoj alprenos ĝin por praktike interkompreniĝi. Tio okazis, kaj la uzado transformis la projekton al vivanta lingvo. Kion semis nekonata okulkuracisto en Varsovio en la jaro 1887 en la formo de broŝureto, tio fakte ne estis pli ol semo. Semo kiu trovis favoran grundon (homoj, kiuj sopiris al lingvo por facile komuniki trans la lingvaj bariloj) kaj kiu en tiu grundo nature kreskis al vivanta lingvo.
Kvankam la ‘semo’ de Esperanto estis ĵetita de nur unu persono, la lingvo evoluas samkiel aliaj lingvoj evoluas, pro la uzado. Kvankam la bazo ĉiam restos sama (ĝi estas prezentita en la libro Fundamento de Esperanto), la lingvo nun havas multajn vortojn kaj esprimojn kiujn ĝi ne havis antaŭ cent jaroj. Do, Esperanto riĉiĝis kaj daŭre riĉiĝas. La evoluon de la lingvo sekvas kaj dokumentas Akademio de Esperanto.

10. Kial okazas ke eminentaj lingvistoj esprimas negativajn eldirojn pri Esperanto?
Tiuj kiuj plej bone komprenas la kompleksecon de lingvo estas la lingvistoj. Eble ĝuste pro tio, tiom multaj el ili, cetere ege kompetentaj homoj, ne povas kredi, ke Esperanto povas funkcii kiel plena, vivanta lingvo, kaj do esti atentinda kaj esplorinda.
Lingvo estas io tiel kompleksa kaj delikata, ke la apero de vera, riĉa, vivanta lingvo bazita sur projekto de unu junulo (Zamenhof estis 27-jara kiam li prezentis Esperanton post pli ol dekjara laboro pri ĝi) estas afero ege neprobabla. Nature do oni skeptikas. Sed se oni kontrolas la realon, oni rimarkas, ke Esperanto mirinde bone funkcias por internacia komunikado.

11. Ĉu eblas uzi Esperanton por altnivelaj diskutoj, poezio kaj por esprimi sentojn?
Jes. Poezio troviĝis jam en la unua broŝureto pri Esperanto kiu aperis en 1887. Aperas regule novaj poemaroj, kaj multaj famaj klasikaj poemoj estas tradukitaj al Esperanto.
La simpla fakto, ke ekzistas bonaj Esperanto-tradukoj de la Monadologio de Leibniz, de la Sonetoj de Shakespeare, de pluraj Tinĉjo-libroj de Hergé, de La Mastro de l’ Ringoj de Tolkien, de Malsata Ŝtono de Tagore, de La Taglibro de Frenezulo de Lu Xun, de la Biblio, de la Korano kaj de la Analektoj de Konfuceo, kaj ke aperas multaj verkoj poeziaj pruvas la taŭgecon de Esperanto por literatura verkado.
Diskuto tre gajnas en klareco, distingeco kaj kvalito kiam ĉiuj povas rekte esprimi sin per lingvo kiun ili sentas, ke ili bone regas, kaj kiam la aŭskultantoj tuj povas kompreni tion, kio estas dirata, pro tio ke ankaŭ ili sentas sin hejme en la uzata lingvo. Tion ĉi montras ampleksaj spertoj de la ĉiujaraj tutmondaj Universalaj Kongresoj, kaj de la multaj internaciaj kunvenoj, seminarioj pri sciencaj temoj, someraj universitatoj k.t.p kiuj okazas ĉiujare kaj kie instruado, diskutoj kaj koridora interparolado okazas en Esperanto.
La historio rakontas pri multaj homoj el diversaj partoj de la mondo kiuj esprimis siajn sentojn per Esperanto. Egale ĉu en libroj, kantoj, poemoj aŭ ĉu dum renkontiĝoj kun aliaj homoj. Kiu partoprenas en la vivo de la Esperanto-komunumo, tiu scias, ke oni povas en Esperanto insulti iun alian, akre disputi sed ankaŭ esprimi sian solidarecon, sian partoprenon en aliula sufero same kiel plej profundan amon.

12. Kial lerni Esperanton? Kiel eblas uzi la lingvon?
Se vi interesiĝas pri Esperanto kaj ŝatus scii pli pri tio, kiel eblas uzi la lingvon, bonvolu viziti http://lernu.net/enkonduko, tie vi trovas plurajn respondojn al la demandoj “Kial lerni Esperanton”, “Kiel uzi la lingvon” ks.

Respondis la tradukisto, psikologo kaj verkisto Claude Piron kunlabore kun la teamo de lernu.net.

El la paĝaro http://www.lernu.net

Advertisements

Respondi

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Ŝanĝi )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Ŝanĝi )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Ŝanĝi )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Ŝanĝi )

Connecting to %s